AI và sa thải khốc liệt nhân viên không biết AI tại Trung Quốc

Dưới đây là tóm lược về bối cảnh và diễn biến gần đây liên quan tới “làn sóng AI” — và việc tại Trung Quốc (và không chỉ riêng Trung Quốc) nhiều người lao động bị sa thải, đặc biệt những người “không biết (chưa theo kịp) AI”.

Vì sao AI gây áp lực lên việc làm tại Trung Quốc

• Theo một phân tích gần đây, khi Chinese Communist Party (đảng Cộng sản Trung Quốc – CCP) thúc đẩy ứng dụng AI rộng khắp, chính phủ hiểu rõ rằng “cuộc đua AI” có thể gây tổn hại cho thị trường lao động. Họ đang tìm cách cân bằng — vừa phát triển AI, vừa kiểm soát để tránh bất ổn xã hội.

• Vì vậy, nhiều người lao động — đặc biệt là lao động giản đơn, tay nghề thấp, hoặc nhân viên văn phòng làm việc lặp lại, dễ thay thế — đang nằm trong diện nguy cơ cao bị thay thế bởi các hệ thống tự động hóa hoặc công cụ AI. 

• Với nhóm công việc văn phòng/thuộc “white-collar entry-level” hay các nghiệp vụ lặp đi lặp lại, AI đã đủ sức “thay thế phần lớn công việc” — khiến chỗ đứng của con người trở nên bấp bênh nếu không biết cách sử dụng/thích nghi công nghệ.

Những ví dụ & xu hướng sa thải vì AI tại Trung Quốc

• Một trong những ví dụ nổi bật: một công ty an ninh mạng lớn ở Trung Quốc đã thông báo sa thải toàn bộ bộ phận marketing — thay bằng công cụ/giải pháp AI. Điều này cho thấy: doanh nghiệp sẵn sàng “thay người bằng máy” khi thấy AI đủ “thay thế hiệu quả”.

• Trong ngành công nghệ — vốn từng là “giấc mơ” với nhiều người trẻ — làn sóng sa thải lan rộng. Hàng loạt “ông lớn” lẫn doanh nghiệp nhỏ đều tinh giản nhân sự, dừng tuyển dụng mới.

• Một công ty lớn tại Trung Quốc gần đây cắt giảm 10–25% nhân sự toàn bộ; có bộ phận thậm chí giảm gần 30%. Một số nhân viên nhận được bồi thường nhất định nhưng vẫn mất việc. 

Hệ quả & rủi ro — ai “dễ mất việc” nếu không theo kịp AI

• Người trẻ, người mới tốt nghiệp đại học: dữ liệu cho thấy tuyển dụng cho nhóm lao động mới (entry-level) đã giảm mạnh — phản ánh thực tế: công việc dễ thay thế bởi AI, nên doanh nghiệp hạn chế thuê người mới. 

• Lao động giản đơn, thủ công, hoặc làm việc lặp lại: nhóm này chịu ảnh hưởng lớn vì AI + tự động hóa thường nhắm vào các công việc dễ chuẩn hóa.

• Những người làm văn phòng, marketing, hỗ trợ… nếu không chịu học/cải thiện kỹ năng liên quan tới AI — có thể bị “thay thế”.

Quan điểm & phản ứng của chính quyền Trung Quốc

• Nhà nước có vẻ nhận thức rõ rủi ro: họ xem việc phát triển AI và bảo vệ ổn định xã hội là hai mặt của cùng một vấn đề — không muốn công nghệ phát triển mà gây hỗn loạn việc làm. 

• Ở dài hạn: AI có thể tạo ra việc làm mới — nhưng chuyển đổi nghề nghiệp, tái đào tạo, đổi mới kỹ năng là rất cần thiết để người lao động không “bị bỏ lại phía sau”.

Gợi ý cho người lao động (ở Trung Quốc hoặc nơi khác) trước “bão AI”

• Nâng cấp kỹ năng — đặc biệt kỹ năng liên quan tới AI, công cụ số, máy học… để không bị coi là “tốn nguồn lực mà không hiệu quả”.

• Linh hoạt chuyển đổi nghề — tránh phụ thuộc vào các công việc dễ bị tự động hóa.

• Chuẩn bị sẵn sàng tâm lý biến động — ngành nghề có thể thay đổi nhanh, cần linh hoạt trong tìm việc và học thêm.

• Ưu tiên công việc yêu cầu kỹ năng “con người” (sáng tạo, giao tiếp, đánh giá phức tạp…), nơi AI khó thay thế hoàn toàn.

Dưới đây là một số công việc cụ thể được cho là “nguy cơ cao bị sa thải hoặc thay thế” bởi Trí tuệ nhân tạo (AI) — đặc biệt nếu người lao động “không biết dùng AI / không thể thích nghi” — dựa theo các nghiên cứu, báo cáo và xu hướng gần đây. Một số trong danh sách này áp dụng chung tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc.

Những nghề nghiệp / vị trí dễ bị ảnh hưởng bởi AI

Những công việc có đặc điểm “lặp lại, quy trình chuẩn, ít sáng tạo, dễ tự động hóa” thường là nơi AI dễ “thay thế” nhất.Nhân viên nhập liệu, nhân viên văn thư, trợ lý hành chính, thư ký — các công việc clerical / administrative support.

• Nhân viên văn phòng “cơ bản”, thực hiện các tác vụ lặp lại như sắp xếp lịch, xử lý giấy tờ, hợp đồng, ghi chép, đánh máy, soạn thảo đơn từ, v.v.

• Nhân viên dịch vụ khách hàng, tổng đài — bởi AI chatbots, hệ thống tự động có thể xử lý nhiều yêu cầu thông thường.

• Một số công việc trong ngành tài chính, ngân hàng — các vị trí phân tích, xử lý dữ liệu, báo cáo, nghiệp vụ trung gian, có thể bị cắt giảm khi các hệ thống tự động và AI được áp dụng. 

• Một số công việc liên quan đến phiên dịch, thông dịch — do các công cụ AI dịch thuật, dịch ngôn ngữ ngày càng tiến bộ.

Vì sao những công việc này bị đe doạ cao

• AI + tự động hóa rất phù hợp để xử lý các tác vụ lặp lại, quy trình rõ ràng, ít sáng tạo — như nhập dữ liệu, ghi chép, xử lý hồ sơ — khiến công việc không còn cần nhiều kỹ năng “human touch”.

• Các hệ thống tự động/AI có thể làm nhanh, rẻ hơn, ít sai sót hơn — nên doanh nghiệp có động lực “thay máy cho người” nhằm giảm chi phí, tăng hiệu suất.

• Khi AI trở nên phổ biến, các doanh nghiệp — kể cả ở Trung Quốc — có thể ưu tiên nhân sự “biết dùng/cộng tác với AI” hơn người chỉ làm thủ công/truyền thống. 

Một số lưu ý & “chân tường” cho dự báo

• Việc “bị thay thế” không luôn diễn ra ngay lập tức: đôi khi AI chỉ hỗ trợ — giảm bớt gánh nặng công việc, còn người vẫn giữ vai trò giám sát, kiểm tra, ra quyết định. Ví dụ: trong báo cáo từ Trung Quốc, có người làm tài chính nói rằng AI giúp “thu thập dữ liệu, nhập liệu” — còn phần đánh giá, phân tích vẫn do người làm.

• Không phải nghề nào dùng đến kỹ năng “con người” như sáng tạo, đánh giá phức tạp, tương tác sâu… cũng bị ảnh hưởng: những ngành yêu cầu tư duy, kỹ năng mềm, chuyên môn cao (chẩn đoán y khoa, kỹ thuật đặc thù, sáng tạo, quản lý phức hợp…) thường “an toàn” hơn.

• Ở nhiều nơi, thay vì sa thải… doanh nghiệp có xu hướng tái đào tạo để nhân viên “bắt kịp công nghệ” — nếu doanh nghiệp coi con người là tài sản quan trọng thay vì chỉ là chi phí. 

Với người lao động: nếu bạn đang làm một trong các nghề/rải việc sau — nên cân nhắc “lên đời kỹ năng”

Nếu bạn đang/đã từng làm:

• Nhân viên văn phòng, hành chính, trợ lý/ánh thư ký, nhập liệu

• Tổng đài, chăm sóc khách hàng, dịch vụ khách hàng

• Các vị trí tài chính, kế toán, phân tích số liệu, nghiệp vụ ngân hàng đơn giản

• Phiên dịch, dịch thuật, phiên dịch viên, thậm chí biên dịch

Thì bạn có nguy cơ bị ảnh hưởng khá lớn trong vài năm tới nếu không học thêm kỹ năng liên quan tới AI — ví dụ: sử dụng công cụ AI, phân tích dữ liệu, kỹ năng mềm, sáng tạo, giám sát, ra quyết định, v.v.